İslam Medeniyeti Düşüncesi Tarihi ve Edebiyatı Doktora Programı

TSV601 Tasavvufta Bilgi ve Varlık Anlayışı

Dersin amacı, tasavvufta bilgi ve varlık anlayışının kavranması; bilgi ve varlığın mahiyetleri ve temel özelliklerinin tespiti, ilgili kavramların açıklanması, tasavvufî bilginin kaynağı ve elde ediliş yollarının öğrenilmesi, geçerlilik alanlarının belirlenmesi, diğer bilgi türleri ve yollarıyla mukayesesi; kesinliği, doğruluğu ve bağlayıcılığı açısından sorgulanmasıdır. Dersin içeriği tasavvufta bilgi ve varlık ile alâkalı kavramların açıklanması, tasavvufî bilginin mahiyeti, kaynağı ve elde ediliş yolu, buna bağlı olarak tasavvuf usulünün oluşan çerçevesi, tasavvufî bilginin âyet ve hadislerin anlaşılmasına sağladığı katkılar, bilgide yanılma konusu; sebepleri ve doğurduğu problemler, varlık anlayışının mahiyeti, özellikleri, kaynakları ve temsilcileri, varlık mertebeleridir.

TSV602 Tasavvuf Edebiyatı Metin Tespiti Yöntemleri

Tasavvufî Türk edebiyatı alanına dâhil Osmanlı Türkçesi ile kaleme alınmış manzum veya mensur, yazma veya matbu metinlerin bilimsel yöntemlerle çeviriyazılarının hazırlanmasını konu edinen bir derstir. Tenkitli metin oluşturmak için; transkripsiyon alfabesi, Osmanlı Türkçesinden Latin harflerine doğru aktarma, metin tenkidi/mukayese, metin tamiri, sözlük oluşturma, dipnotlar gibi teknik bilgiler yanında kütüphane araştırması, şecere oluşturma gibi beceriler de kazandırılacaktır.

Tasavvufî Türk edebiyatı alanına dâhil Osmanlı Türkçesi ile kaleme alınmış manzum veya mensur, yazma veya matbu metinlerin bilimsel yöntemlerle çeviriyazılarının hazırlanmasını konu edinen bir derstir. Tenkitli metin oluşturmak için; transkripsiyon alfabesi, Osmanlı Türkçesinden Latin harflerine doğru aktarma, metin tenkidi/mukayese, metin tamiri, sözlük oluşturma, dipnotlar gibi teknik bilgiler yanında kütüphane araştırması, şecere oluşturma gibi beceriler de kazandırılacaktır.

TSV603 Tasavvuf Klasik Metinleri

Derste tasavvuf klasiklerinden seçilmiş metinleri okuyarak tasavvufun temel kavramlarını analiz; varlık ve bilgi düşüncesini müzakere, Tanrı-evren, Tanrı-insan ilişkilerini tahlil, tasavvuf eğitim aşamaları ve usullerini tespit, belli kavramlar üzerinden temel konuları değerlendirme hedeflenmektedir.

TSV604 Tasavvufun Temel Meseleleri

Dersin içeriği tasavvuf anlayışı ve sisteminin esasıyla ilgili meseleleri tespit ederek analiz etmek, temel konular hakkında farklı görüşleri temsilcileriyle birlikte öğrenmek, tespit edilen ilgili metinleri karşılaştırıp değerlendirmek, bu çerçevede tasavvufun mahiyeti, alanı, boyutları ve din içindeki konumunu belirlemek şeklindedir.

TSV605 Tasavvuf Araştırmalarında Özel Konular

Tasavvuf Araştırmaları Enstitüsünde misafir araştırmacı olarak bulunacak akademisyenlerin bulundukları süre içerisinde mevcut müfredatta yer alan konu başlıkları dışında programa katkı sunması beklenen kendi uzmanlık alanlarında dersler açmalarını sağlamak amacıyla planlamıştır. Söz konusu amaca yönelik olarak “İslam Araştırmaları” geniş başlığı altında yer alan çeşitli konulardan oluşması beklenir.

TSV607 Tasavvuf Çalışmalarında Teori ve Yöntem

Tasavvuf çalışmalarında karşılaşılan teorik yaklaşımlar ve tasavvufun çalışılmasında kullanılan yöntemleri tanıtan derste disiplinler arası çalışmalarda karşılaşılan uygulamalar da ele alınacaktır.

TSV608 Tasavvuf Edebiyatı Klasikleri 

İçerik Tasavvufî Türk edebiyatında tesir ve şöhret sahibi klasik manzum veya mensur eserleri orijinal metinlerinden okuma; kaynak, konu, üslûp ve muhteva yönünden inceleme; bibliyografya bilgisi edinme.

TSV609 Tasavvufî Türk Edebiyatının Kaynakları 

İçerik Tasavvufî Türk edebiyatının; Kur’ân-ı Kerîm; hadîs-i şerîfler; tezkiretü’l-evliyâ, kısas, menâkıbnâmeler gibi ilk kaynakları yanında tasavvuf sahasında yaygın ve sürekli tesirlere sahip eserler ve bu eserlere dair literatürü tanımak.

TSV610 Tasavvuf Edebiyatında Hikâye 

İçerik Kur’ân-ı Kerîm’de İlâhî hükümler anlatılırken sık sık hikâyelere, peygamber kıssalarına yer verilir. Bazı hadîs-i şerîflerde de hikâyelere yer verilmiştir. Tasavvuf erbabı şair ve yazarlar da aynı üslûbu tatbik ederler. Hikâyenin zihinde yer etmesi, kolay hatırlanması, anlaşılması zor konuları örnekleyerek açıklaması, dolaylı anlatımı sebebiyle ikna gücünün yüksek oluşu gibi sebeplerle sûfîler, hikâyeyi bir eğitim aracı olarak kullanmışlardır. Bu derste; hikâye geleneği, hikâye teknikleri, tahkiye üslûbu, hikâyelerin kaynaklarının tespit ve tasnifi, hikâye ile verilen mesajların katmanları ele alınacaktır.

 

TSV611 Tasavvufî Türk Edebiyatı Metin Çalışmaları 

Dersin amacı Osmanlı Türkçesi ile yazılmış 14-20. yüzyıllara ait manzum veya mensur tasavvuf metinlerini yazma veya matbu nüshalardan okuma; bu metinlerdeki Arapça, Farsça ve eski Anadolu Türkçesine ait kelimeleri tanıma ve tasavvuf edebiyatı metinlerini tahlil etmedir.

TSV612 Tasavvufî Türk Edebiyatında Mensur Eserler 

İçerik Nesir, nesir türleri, üslup özellikleri ve seci’; 13. yüzyıldan 20. yüzyıla kadar Anadolu sahasında yazılmış dinî, tasavvufî, ahlâkî mensur eserlere dair tasnif ve değerlendirme; tercüme ve şerhler; matbu veya yazma mensur eserlerin Osmanlı Türkçesinden Lâtin harflerine çevrilmesi ve Türkiye Türkçesine aktarılması; tasavvuf edebiyatından mensur örnekler üzerinde metin tespiti ve tahlil çalışmaları.

 

TSV613 Tasavvufî Türk Edebiyatında Mesnevî 

İçerik Mesnevî nazım şekli; tertip özellikleri; Arap, Fars ve Türk edebiyatlarında mesnevînin gelişimi; te’lîf, tercüme; nazîre, cevâb mesnevîler ve hamse; dinî, ahlâkî, tasavvufî mesnevîlerin tasnîfi; Türk mesnevî edebiyatında Fars edebiyatı tesiri; Mevlânâ’nın Mesnevî’nin tesirleri; tasavvufî Türk edebiyatında on üçüncü yüzyıldan yirminci yüzyıla kadar yazılmış mesnevîlerin matbu ve yazma nüshalarından örnek metin okuma ve tahlil.

 

TSV614 Tasavvuf Öğretiminin Yöntemleri ve Problemleri 

İslâm araştırmalarında ön plana çıkan baskın oryantalist ve fundamentalist söylemlerden ayrı olarak tasavvufun kendine özgü yöntemlerinin olduğu artık yeryüzünde kabul görmüş genel ve geçerli bir yaklaşımdır. Kullanılan bu yöntemlerin çözümleneceği derste özellikle dünyada tasavvuf öğretiminde karşılaşılan sorunlar öncelenecektir. Akademik çalışmalarda aşırı uçlar arasında süren, sırasında uluslararası politikanın da yönlendirmesiyle ortaya çıkan problemler ve bunların tasavvuf çalışmalarına etkisi irdelenecektir. Tasavvufun akademik çalışma yöntemleriyle araştırılması bir yana, sınıfta ders olarak öğretimine yönelik eleştirilere dair dünyada ortaya çıkan fikirlerin tartışılacağı disiplinler arası yaklaşımın benimsendiği bir derstir.

TSV615 Tasavvufî Tefsir Geleneği (Tasavvufî Kuran ve Hadis Şerhleri)

Elde edilişine göre ilim, kesbî ve vehbî olmak üzere iki grupta değerlendirilmiştir. Bu sebeple Tefsir geleneği içinde, sufilerin doğrudan tecrübe ile yaptıkları Kuran ve Hadis şerhlerinin özel bir yeri ve önemi vardır. Bu kaynakların çalışılması, mutasavvıfların, İslam dininin ana kaynakları olan Kuran ve Sünnete yaklaşım tarzlarını ortaya koyması ve İslam'ın özünden kaynaklanan tasavvuf hareketinin temel mesele ve kavramlarının Kuran ve Sünnetteki temellerinin ve gelişim süreçlerinin anlaşılması bakımından önemli görülmektedir.

TSV616 Tasavvuf Araştırmalarında Metodoloji 

Tasavvuf Araştırmaları söz konusu olduğunda İlahiyat çalışmalarının yanında Şarkiyat ve Din Bilimleri alanlarının farklı yaklaşımı tarzları, teori ve metotları karşımıza çıkmaktadır. Tasavvuf araştırmalarına yönelenler için yeni ufuklar ve perspektifler sunması amacıyla bu araştırmaların tarihini, türlerini, önde gelen örneklerini ve günümüzdeki uygulamaları incelemek, dersin gayesidir.

TSV617 Tasavvuf ve Musiki

Akil ve idrakin yanında, insanı hayvandan ayıran hassalardan bir diğeri de insana verilmiş olan ve hissiyat-i âliyye de denilen güzellik ve estetik duygusudur. Hz. Peygamberden nakledilen "Allah kitabını öğreniniz ve onu teganni/terennüm ediniz" ya da "Kur'an'ı seslerinizle süsleyiniz” sözlerine dayanarak, Kuran’ı en güzel ses ve terennüm ile okumanın insanın dini duygularını harekete geçirdiğine inanılmış; maneviyatı güçlendirici, gönül dünyasını zenginleştirici etkisine binaen musikiye ilahi ve semavi bir sanat gözüyle bakanlar da olmuştur. Türk İslam kültürü çerçevesinde Musiki en başından itibaren hem cami ibadetlerinin ve hem de Tasavvuf ve tekke hayatinin vazgeçilmez bir parçası haline gelmiştir. Yüzyıllar içinde oluşan zengin Osmanlı-Türk Din Musikisi mirasına aşinalık kesbetmek, bestekârları, eserlerini, Türk Din Musikisi türlerini tanımak ve insan üzerindeki etkilerinin tahlili bu dersin gayesini teşkil etmektedir.

TSV618 Tasavvuf Istılahları

Tasavvufun kendine mahsus terimleri dersin konusudur. Sûfîlerin kullandığı deyimlerin zaman içerisinde ortaya çıkışı ve bunların ortaya çıkış sebepleri de ders kapsamındadır. Örneğin Seyyid Şerîf el-Cürcânî’nin et-Taʿrîfât’ında tefsir, hadis, fıkıh, kelâm, tasavvuf, Arap dili ve edebiyatı, belâgat, felsefe, mantık, matematik, astronomi ve tıp gibi ilimlerde kullanılan önemli terimlere yer verilmiş, Ebü’l-Bekā el-Kefevî’nin el-Külliyyât’ında başta Kur’an ve hadis olmak üzere İslâmî ilimlerde kullanılan terimler ele alınmıştır. Bu eserlerde özellikle tasavvuf terimleri üzerinde durulacaktır.

TSV619 Osmanlı Tasavvuf Müesseseleri 

Osmanlı Devleti’nin hüküm sürdüğü coğrafyada yaşamış sûfîlerin kurdukları müesseselerin kültürel ve mîmârî açıdan özelliklerinin inceleneceği derste bu kurumların sosyal, dînî ve varsa diğer etkileri tartışılacaktır. Bazı sûfîlerin kale, köprü ve yol yapımında çalışan tekkelerinin işleyişi söz konusu teşkilâtların kuruluş belgesi olan vakfiyeleri de göz önünde tutularak çalışılacaktır.

TSV620 Osmanlı Dönemi Mesnevi Şerhleri

Hz. Mevlânâ’nın Mesnevî’si, Tasavvuf tarihinin zirve eserlerinden birisi olarak, dünyanın en fazla ve yaygın olarak okunan eserleri arasındadır. İslam’ın ve Tasavvufun temel meselelerinin hikayeler ve remizler yoluyla anlatıldığı ve irdelendiği eseri bu sebepten şerhleri yoluyla okumak geleneği oluşmuş, önde gelen Osmanlı-Türk mutasavvıf âlimler bu gayeyle Mesnevî şerhleri yazmışlardır. Dersin amacı, Osmanlı-Türk tasavvuf tarihini ve düşüncesini doğrudan aksettiren bu eserlerin çalışılmasıdır.

TSV621 Osmanlıda Şerh Geleneği 

Sûfîler, tasavvuf öğretiminde sâliklere nasihatler mâhiyetinde verdikleri eserlerinin yanı sıra bütün zamanların ve yolların ötesinde; İbn Arabî’nin veya Mevlânâ’nın kitapları gibi herkesi asırlarca etkileyen eserler de vermişlerdir. Bu eserlerindeki teorik yaklaşımları zaman zaman eleştirilere mâruz kalmıştır. Tasavvufun târihî seyri içinde sûfîlerin kendi verdikleri eserlere asırlarca şerh yazma geleneği sürmüş ve bu eleştiriler de cevaplandırılmıştır. Osmanlı sûfîlerinin eserlerinde karşımıza çıkan yaklaşımlara yönelik derste sûfîlerin eleştirileri de irdelenecektir.

TSV622 Osmanlı Tasavvuf Düşüncesinin Kaynakları

Dersin içeriği Osmanlılar döneminde benimsenen tasavvuf düşüncesinin kökenleri; dayandığı kaynaklar, şahıslar ve ekoller, tasavvuf anlayışının temel özellikleri, önceki ve sonraki dönemlerden ayrıştığı ve birleştiği noktalar, bu dönemde ortaya çıkan ilmî ürünler, düşünce akımları ve temsilcileri, bunların birbirleriyle olan ilişkileri gibi hususlardır.

TSV623 Osmanlı/Türk Tasavvuf Tarihi

Bu ders, Tasavvuf tarihinin Osmanlı döneminde ve coğrafyasında oluşan eserlerini ve ürünlerini tanımak, bu eserlerin hususiyetlerini, ana konularını ve ilgi alanlarını, Osmanlı-Türk Tasavvufunun genel Tasavvuf tarihinin seyri içindeki yerini tahlil etmek amacıyla tasarlanmıştır.

TSV624 Kur’ân-ı Kerîm ve Hadis Literatüründe Tasavvuf 

Tasavvufun birincil kaynakları olan metinlerin başında Kur’ân-ı Kerîm ve Hz. Peygamberin sünneti dâhilinde onun hadisleri gelmektedir. Selçuklu ve Osmanlı coğrafyasında tasavvufun birincil kaynaklarından kısımlara pek çok kurumda rastlanır. Sûfîlerin eserlerinde de birincil kaynaklar onların tartışmalarının temelini oluşturur. Bu kaynakların târihî sûfî şahsiyetlerince nasıl temellendirildiğine yer verilecek derste Arapça bilen öğrencilere öncelik verilecektir.

TSV625 İslam Medeniyetinde Tasavvuf

Hz. Peygamberden günümüze dek Müslümanların kurduğu devletler ve oluşturdukları kültürel birikimin içerisinde tasavvufun rolünün araştırılacağı derste özellikle medeniyet çalışmalarına yer verilerek İngilizce yazılmış kaynaklar incelenecektir.

 

TSV626 Fusûsu'l-Hikem ve Tasavvuf Düşüncesi

Eserlerinde Tasavvuf tarihinde ortaya çıkmış pek çok düşünceyi ve kavramı sistematize eden ve zenginleştiren İbn Arabî İslam aleminde derin etkiler bırakmış, Batıda da çok az Müslüman âlim onun kadar tanınmıştır. Fusûsu’l-Hikem, derinliği ve yoğunluğu ile eserlerinin hülâsası kabul edilmektedir. Dersin gayesi, bu eser ile İbn Arabî düşüncesini ve bu yolla Tasavvufun ana kavramlarını ve meselelerini incelemektir.

TSV627 Farsça Tasavvufî Klasik Metinlerin Tahlili

Klasik döneme mührünü vurmuş, Necmeddin Kübrâ, Ruzbihan Baklî gibi sûfîlerin yazdığı tasavvufî metinlerin Farsça kaynaklarından okunacağı bu derste öncelikle metinlerin orijinal dilinde yakından okumaları ve tahlilleri yapılacaktır. Ferhengi Ziyâ gibi lugatlerin yardımıyla okunan metinlerin tahlilinde Farsça tasavvufî deyim ve terimlerin de üzerinde durulacaktır.

TSV628 Farsça Tasavvuf Kaynakları 

Farsça tasavvuf klasiklerinden seçilmiş metinlerin okunması ile bu eserlerin ve karakteristiklerinin tanınması, tasavvufun temel meselelerine yaklaşım tarzlarının incelenmesi ve kavramların analizi hedeflenmektedir.

TSV629 Farsça Metin Okumaları

Fars dilinin öğretilmesi ve kolay metin okumalarına yönelik bir derstir.

TSV630 Batıda Tasavvuf Araştırmaları 

19. yüzyıldan başlayarak özellikle Şarkiyat ve Din Bilimi alanında ortaya çıkmış araştırma ve eserleri tanımak, farklı sorular, hareket noktaları, teoriler ve yaklaşım tarzları hakkında fikir sahibi olmak, farklı interdisipliner metotlar tanımak, dersin gayesidir.

TSV631 Ahlâk Kitapları

İslâm, güzel ahlâk dinidir hadisinin de belirttiği gibi din ve ahlâk kavramlarını birbirinden ayırmak mümkün değildir. Buna bir de müelliflerin halka dinî ve ahlâkî prensipleri öğretirken, dinî kuralların katılığını sevgi dairesi içine alarak verme gayretiyle çok önemli oranda faydalandıkları tasavvufun ilâvesiyle bu üç türün sınırları birbirine karışmıştır. Buna rağmen birçok eserde tebliğ ve irşâd gâyesiyle ahlâka ilişkin nasihatlerin ön plâna çıktığı; ahlâk konusunun asıl konu olarak yer aldığı; siyâset-nâme, nasîhat-nâme, fütüvvet-nâme, vasiyet-nâme türünde çok sayıda eser mevcuttur. Bu derste; sözü edilen türlere dair manzum ve mensur eserler üzerinde orijinal metinlerden okuma ve tahlil, literatür araştırması yapılacaktır.

TSV632 Osmanlı Türkçesi Tasavvuf Metinleri

Dersin amacı Osmanlı Türkçesinin söz varlığını ve gramer özelliklerini kavramak; Osmanlı Türkçesi ile yazılmış tasavvufî metinleri okumak ve anlamaktır. Ders kapsamında Osmanlı Türkçesinde yer alan Arapça ve Farsça unsurlar ile tasavvuf edebiyatına ait metinler okunmaktadır.

Üniversitemizle ilgili “AKLINDA NE VARSA” bize sor!